Հայաստանում արձանագրված սեռավարակների դեպքերը

XX դարի վերջին և XXI դարի սկզբին Հայաստանի Հանրապետությունը զգալի զարգացում ապրեց, սակայն դրան զուգահեռ ավելացավ սեռական ճանապարհով փոխանցվող հիվանդությունների` սեռավարակների (ՍՎ) թիվը, որին նպաստեցին «սեռական հեղաշրջումը»` կոմերցիոն սեքսի զարգացումը, բնակչության կենսամակարդակի նվազումը:

Նմանատիպ պատկեր առկա է ոչ միայն Հայաստանում, այլև ԱՊՀ երկրներում, Արևելյան Եվրոպայում, միջինասիական հանրապետություններում: Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կտրուկ զարգացումը, ազատ շփման հնարավորությունը,«էրոտիկ» ուղղվածության ծանոթության կայքերը խթանում են պրոմիսկուիտետի (անկանոն սեռական հարաբերություններ մեծ թվով զուգընկերների հետ) տարածումը: Բազմաթիվ գիշերային ակումբները հնարավորություն են ստեղծում անկանոն սեռական կյանքի ակտիվացմանը: Չնայած այն հանգամանքին, որ մաշկավեներաբանական ծառայության կողմից ձեռնարկվում են բազմաթիվ միջոցառումներ` ուղղված սեռավարակների քանակի նվազեցմանը, այնուամենայնիվ, դժվարանում է դրանց աճի կասեցումը (աղյուսակ 1):

Աղյուսակ 1 Սեռավարակների արձանագրումը Հայաստանի

Հանրապետությունում 2005-2010թթ. (100.000 բնակչի հաշվով)

Ինչպես երևում է աղյուսակից, սեռավարակների ընդհանուր քանակի աճ է արձանագրվել, սակայն որոշ հիվանդությունների տարածումը հնարավոր է եղել ինչ-որ չափով կանխել, երբեմն արձանագրվել է հիվանդացության նվազում: 2005-2010թթ.-ի ընթացքում տեղի է ունեցել սեռավարակների ընդհանուր թվաքանակի աճ (44,1%):

Աննշան փոփոխություններ են գրանցվել սիֆիլիսով, տրիխոմոնիազով և սեռական հերպեսով հիվանդների թվաքանակում: Սիֆիլիսի դեպքերի աճը դադարել է 1995-1999թթ-ի համեմատ: 2009 թ.-ի հետ համեմատած տեղի է ունեցել սիֆիլիսի դեպքերի կրկնակի նվազում, սակայն ընդհանուր առմամբ 2005-2010թթ.-ի ընթացքում դիտվել է սիֆիլիսով հիվանդացության աննշան աճ (15,3%): 

2005-2010 թթ.-ի ընթացքում գոնոռեայի, լամիդիոզի և ոչ յուրահատուկ միզուկաբորբերի դեպքերը նվազել են 50 և ավելի տոկոսով: Դա կարելի է բացատրել այն հանգամանքով, որ տարեցտարի էլ ավելի շատ մասնագետներ են ընդգրկվում սեռավարակների բուժման գործում: Ուրոլոգները, գինեկոլոգները, անգամ ընտանեկան բժիշկները և դեղատան աշխատողները միզուկաբորբերով հիվանդին բուժում են առանց ճշգրիտ ախտորոշման և արդյունքների արձանագրման: Որպես հետևանք, նվազում է արձանագրված դեպքերի քանակը:«Ոչ յուրահատուկ միզուկաբորբեր» ախտորոշումը օգտագործվում է Հայաստանի այն բոլոր մարզերում, որտեղ հետազոտություններ կատարելու հնարավորություն չկա, նման դեպքերում բուժումը տարվում է, հիմնվելով ախտանիշների վրա: Վերջին տարիներին մարզային հիվանդանոցների, հատկապես լաբորատոր ծառայության զարգացումը հնարավորություն է ստեղծում նորագույն ախտորոշիչ մեթոդների օգտագործմանն ու սեռավարակների հայտնաբերմանը: 

Գրեթե մեկ երրորդով նվազել են սեռական գորտնուկների` սրածայր կոնդիլոմաների դեպքերը: Դա պայմանավորված է ինչպես սեռական գորտնուկների բուժման ժամանակակից շատ արդյունավետ եղանակների կիրառմամբ, այնպես էլ«Արգանդի վզիկի քաղցկեղի կանխարգելման» ազգային ծրագրի շրջանակներում կատարվող հետազոտությունների արդյունքում հիվանդների վաղ հայտնաբերմամբ և բուժմամբ:

Ավելացել է կանանց սեռավարակների քանակը (կանդիդոզ և գարդներելոզ): 2005 թ.-ի համեմատ կանդիդոզի դեպքերն ավելացել են 82,7%-ով (21968 դեպք), գարդներելոզի դեպքում աճը կազմել է 135%, 2010թ.-ի ընթացքում արձանագրվել է 9708 դեպք: Այս տվյալները վերցված են գինեկոլոգիական ծառայության արձանագրություններից: Ավելացել է այն կանանց թիվը, ովքեր քաջատեղյակ են սեռավարակներին, որը նպաստել է բժիշկ-մասնագետներին դիմելիությանը: 

Լաբորատոր ախտորոշիչ մեթոդների զարգացման շնորհիվ գրեթե 2,5 անգամ ավելացել է միկոպլազմայով և ուրեապլազմայով վարակման դեպքերի հայտնաբերման թիվը:Համարյա նույն բարձր մակարդակի վրա է մնում սեռավարակների արձանագրման տոկոսը կոմերցիոն սեքսի աշխատակիցների շրջանում: 2005-2010 թթ.-ի ընթացքում նրանցից 62,1%-68,0%-ի մոտ հայտնաբերվել է որևէ սեռավարակ, նվազել առաջին սերնդի սեռավարակների (սիֆիլիս, գոնոռեա, տրիխոմոնիազ) քանակը մոտ 2 անգամ, սակայն կրկնապատկվել են երկրորդ սերնդի սեռավարակների (խլամիդիոզ, վիրուսային սեռավարակներ) դեպքերը: Չնայած այն բոլոր միջոցառումներին, որոնք ուղղված են այդ խմբում սեռավարակների քանակի նվազեցմանը (լուսավորադաստիարակչական աշխատանք), հիվանդացության աճի օրինաչափությունները պետք է ոշադրության արժանանան ոչ միայն մաշկավեներաբանական ծառայության, այլև գինեկոլոգների, բոլոր այն մասնագետների և կազմակերպությունների կողմից, որոնք առնչություն ունեն մարմնավաճառության խնդրի հետ:

Նվազել է հիվանդացությունը տղամարդկանց շրջանում: Փոխվել է տղամարդ/կին փոխհարաբերությունը: Եթե 2006-ին տղամարդկանց շրջանում սեռավարակների տարածվածությունը երկու և ավելի անգամ գերազանցում էր կանանց ցուցանիշները, ապա 2010-ին այդ հարաբերակցությունը հակում ունի հավասարվելու 1:1-ի (աղյուսակ 2): 

Աղյուսակ 2 Վարակի փոխանցումը հետերոսեքսուալ կապով (տղամարդիկ)

Գրեթե 3 անգամ նվազել են սիֆիլիսի և վիրուսային սեռավարակների, 56,7%-ով` խլամիդիոզի դեպքերը (աղյուսակ 3): 

Աղյուսակ 3 Վարակի փոխանցումը հետերոսեքսուալ կապով (կանայք)

Կանանց շրջանում նույնպես նկատվում է որոշ սեռավարակների քանակի նվազում, սակայն վերջին տարիներին կրկնապատկվել են սեռական հերպեսի դեպքերը: Սիֆիլիսի և գոնոռեայի դեպքերը նվազել են, համապատասխանաբար` 42,2% և 51,2%-ով:

Անբավարար կարելի է գնահատել հարակից մասնագետների աշխատանքը սեռավարակների հայտնաբերման հարցում: Օրինակ, ուրոլոգների կողմից հայտնաբերված սեռավարակների քանակը 2005-2010 թթ.-ի ընթացքում չի գերազանցել ընդհանուր արձանագրված սեռավարակների թվաքանակի 1-1,5%-ը: Գինեկոլոգների կողմից արձանագրվում է սեռավարակների մոտ 20%-ը, եթե հաշվի չառնենք այնպիսի սեռավարակներ, ինչպիսիք են կանդիդոզը և գարդներելոզը:

Ընդհանուր առմամբ սեռավարակների հետ կապված իրավիճակը դեռ մնում է լարված: Անհրաժեշտ են աշխատանքներ կանխարգելման առավել արդյունավետ միջոցների մշակման, ախտորոշման և բուժման հասանելիության բարձրացման, հարակից մասնագիտական հաստատությունների և մասնագետների հետ համագործակցության ամրապնդման հարցերում:

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ